Gmina Dywity położona jest w bezpośrednim sąsiedztwie Olsztyna, administracyjnym centrum województwa warmińsko-mazurskiego. Przebiega przez nią droga krajowa nr 51 łącząca Olsztyn z obwodem kaliningradzkim. Siedzibą władz administracyjnych są Dywity, miejscowość położona w odległości 6 km od centum Olsztyna.

Cały teren gminy jest zróżnicowany wysokościowo o krajobrazie typowym dla obszaru polodowcowego. Sieć osadniczą na terenie gminy tworzą zarówno wykształcone skupiska istniejące, różnej wielkości wsie przeważnie w formie “ulicówek”, jak również znaczna ilość rozrzuconych, pojedynczych gospodarstw rolnych, pokrywjących teren gminy w sposób równomierny. Odstępstwo od tej zasady stanowi południowa część gminy granicząca z m. Olsztynem, która posiada dobrze rozwiniętą infrastrukturę techniczną, co sprzyja szybkiemu rozwojowi jednorodzinnego budownictwa mieszkaniowego, a towarzyszy temu szybki rozwój handlu i usług.

Historia gminy

Obszar dzisiejszej gminy Dywity położony jest w południowej części Warmii zwanej często polską Warmią, gdyż od wieków zamieszkały był głównie przez Polaków. Prowadzone badania archeologiczne ustaliły najstarsze ślady pobytu człowieka sprzed około 14 tysięcy lat przed naszą erą w takich miejscowościach jak Barkweda i Brąswałd. Pierwotnymi mieszkańcami tych ziem byli Prusowie. W XIII wieku Warmia została opanowana przez Krzyżaków. W XIV wieku, gdy warmińskie dominium biskupie zostało podzielone na 10 komornictw, obszar dzisiejszej gminy Dywity znalazł się w gęstej sieci wsi wokół Olsztyna stworzonej w ramach akcji osadniczej, które zakładano na tzw. prawie chełmińskim. Najwcześniej z XIV-wiecznych wsi powstał Brąswałd, wkrótce potem Dywity i Pistki, a także Kieźliny, Bukwałd i Różnowo. Część wsi zakładano w puszczy, o czym świadczą nazwy takie jak Brąswałd, Bukwałd czy Ługwałd. Wiek XVI to okres wzmożonego napływu ludności polskiej w okolice Olsztyna. W tym też okresie w komornictwie olsztyńskim, podobnie jak w całej południowej Warmii zniknęła mowa pruska. Na początku XIX wieku po raz kolejny mieszkańcy Dywit i okolic stali się świadkami wielkich wydarzeń historycznych. Oto w czasie kampanii napoleońskiej w roku 1807 rozegrała się w okolicach Barkwedy krwawa bitwa wojsk francuskich ze sprzymierzonymi siłami prusko-rosyjskimi. Według pozostawionych przekazów miało wówczas polec około 300 Francuzów i ponad 1000 żołnierzy rosyjskich i pruskich, którzy zostali pochowani na tzw. cmentarzu w Barkwedzie.
Zabytki:

kościół parafialny neogotycki w Brąswałdzie,
kościół parafialny neogotycki w Dywitach,
kościół parafialny neogotycki we Frączkach,
kościół parafialny neoromański w Bukwałdzie,
kaplica barokowa w Tuławkach,
kapliczka przydrożna w Brąswałdzie,
kapliczka przydrożna w Dywitach,
kapliczka przydrożna w Rozgitach,
kapliczka przydrożna we Frączkach.

Teren gminy objęty jest na przeważających przestrzeniach obszarami chronionego krajobrazu ustanowionymi rozporządzeniem nr 53/98 Wojewody Olsztyńskiego z dnia 16 czerwca 1998 roku. Znaczna część południowego terenu gminy, dolina Łyny, rejon Bukwałdu oraz doliny strug: Różnowsko- Spręcowskiej i Sętalskiej zostały objęte obszarem chronionego krajobrazu ochrony wzmożonej. Na tym obszarze powinno się zachować szczególną dbałość o estetykę krajobrazu. Nie powinno się rozwijać w przemyśle i rolnictwie form uciążliwych dla środowiska. Część wschodnia terenu gminy położona poza obszarem ochrony wzmożonej zaliczona została do obszarów objętych ochroną umiarkowaną ze względu na położenie w zlewni pojeziernej - jez. Wadąg. Są to obszary oddziaływania na jezioro. Do strefy tej zaliczone zostały również tereny źródliskowe i wododziałowe położone w północno-wschodniej części gminy. Na tych terenach pożądanymi są działania opóźniające odpływ wód tj. zalesienie, zadrzewienie i tworzenie zbiorników małej retencji oraz ograniczenie negatywnego wpływu zagospodarowania na środowisko jezior. Strefa ochrony ujęcia "Wadąg" utworzona została decyzją Wojewody Olsztyńskiego z dnia 28 stycznia 1983 roku. Obejmuje teren w promieniu 90 m od każdej studni na ujęciu i 80-cio metrowej szerokości pasa wód przybrzeżnych jeziora Wadąg przyległych do ujęcia wody. Na terenie strefy ochronnej ujęcia obowiązuje m.in. zakaz przebywania osób nie związanych z obsługą i eksploatacją ujęcia. Ponadto w związku z ochroną ujęcia ustanowiona została strefa ochronna jeziora Wadąg. Została ona wprowadzona zarządzeniem Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 30 września 1982 roku, która obejmuje:

jezioro Wadąg,
przybrzeżny pas terenu wokół jeziora o szerokości 100 m od linii brzegowej oraz wyspy na jeziorze,
teren o szerokości 500 mlicząc od granicy przybrzeżnego pasa terenu wokół jeziora.

W koncepcji krajowej sieci ekologicznej ECONET - POLSKA z 1995 roku dolina Łyny spełnia funkcję korytarza ekologicznego o znaczeniu krajowym. Korytarze ekologiczne spełniają ważną rolę w funkcjonowaniu przyrody jako drogi migracji zwierzyny umożliwiające wymianę genową poszczególnych populacji. Są to też tereny stanowiące istotny element obszarów, które można określić jako biologicznie czynne, ważne dla utrzymywania równowagi przyrodniczej. W skład tych terenów wchodzą głównie obniżenia pojeziorne i powytopiskowe (szczególnie te o wysokim poziomie wód gruntowych z oczkami wodnymi porośnięte naturalną roślinnością nie będącą przedmiotem gospodarczego wykorzystania), doliny rzeczne i lasy.